Bugun...

Çocuklar Ve Stres

 Tarih: 07-02-2017 07:30:00
Ümmiye Yılmaz Erçevik

                                                  

Stres, aşırı olduğu ve bir şekilde boşaltılmadığı takdirde kişinin ruh ve beden sağlığını tehdit eder hale gelir. Çocuklar daha anne karnında iken pek çok strese maruz kalırlar. Bu streslerin varlığından çok, düzeyleri önemlidir. Anne karnında geçirilen hastalıklar, alınan ilaçların yan etkisi, annenin ruhsal durumu gibi pek çok neden anne karnındaki yavruyu strese maruz bırakır.

 

Doğum sırasındaki zorlanmalar, doğum sonrasında şiddetli düşmeler, bilhassa kafa travmaları, yanık ve yaralanmalar, ateşli ve diğer hastalıklar, anne-baba kavgaları, ölüm ve boşanmalar, cinsel veya fiziksel istismar (şiddet), kardeş doğumu, evden taşınma, anne babanın iş durumu aile yapısı gibi sayısız etkenler stres kaynaklarıdır.

 

Bir insanın stresten etkilenmemesi durumunda da normal bir psikolojik yapıdan bahsetmek mümkün değildir. Bununla beraber stres etkeninin büyüklüğü kadar kişinin bu etkene karşı cevabı da önemlidir. Bu cevapta anne babanın geçirdiği stres ve bu stresi algılama biçimleri, stresle başa çıkma şekilleri ve anne babanın eğitim ve kişiliklerine bağlı olarak çocuk yetiştirme tutumları da etkili olmaktadır.

 

-Anne baba geçimsizliği ile içi huzursuzluk, eşlerin geçinememesi, ev içinde yaşanan tartışma ve kavgalar çocuklarda stres ve diğer bazı psikolojik sorunlara neden olur.

-Okul stresi; Özellikle okula yeni başlayan 6-7 yaş grubu çocuklarda sık görülen bir stres nedenidir.

-Sınav stresi; Son yılların en popüler stres nedeni... Ama yukarıda da belirttiğim gibi,çoğu majör stres nedenini saklamak için de kullanılan bir yöntemdir sınav stresi.

-Rekabetçi arkadaş ve aile ortamı; Sürekli başka çocuklarla kıyaslanan veya kendini kıyaslayan çocuklarda başarılı olma stresi sıkça görülür.

-Kardeş kıskançlığı; Büyük veya küçük kardeşi kıskanmak, onunla bir yarış içerisine girmekte strese neden olur.

-Söylenemeyen korku ve kaygılar; Okulda bir çocuktan korkma/dayak yeme, aile veya arkadaş çevresinden birisinin çocuğu korkutması/şiddet uygulaması, bakıcının kötü muamelesi, bir ortam veya objenin yarattığı olumsuz duygular da strese neden olabilir. Bu grupta yer alan stres ve kaygı nedenleri çocuk tarafından kolay-kolay söylenmez, çoğu zaman sahte stres nedenleri ile kamufle edilirler.

Temel olarak bu sorunlardan dolayı oluşan çocukluk dönemi stresinin farklı ve çocuğa özel(örneğin altını ıslatma gibi) başka nedenleri de olabilir.

Çocuk ve gençlerde yaşanan stres ve kaygıyı azaltmak için anne babaların yapması gerekenler ise şunlardır;

- Çocuğu korku veya kaygısı ile yüzleşmesi için cesaretlendirin

Stres ve kaygıya neden olan şey açık ve net olarak biliniyorsa,anne ve baba çocuğu korkusuyla yüzleşmesi için cesaretlendirip teşvik etmeli.Çocuğu utandırmamak veya tepkisini çekmemek gibi nedenlerden dolayı sorunu görmezden gelmek,üzerini örtmeye çalışmak ise,stres yönetiminde seçilecek en kötü yoldur.Çocuğu stres kaynağı ile yüzleştirmek için,alaycı veya dayatmacı yaklaşılmamalıdır.Doğru sorular sormak,empati kurmak,kendi çocukluk dönemi kaygılarınızdan bahsetmek sağlıklı bir yüzleşme ortamı sağlayacaktır.

-Hayatta hiç bir şeyin mükemmel olmadığını anlamasına yardım edin

Çocuk, başarma ve/veya kıyaslama odaklı bir stres yaşıyor ise, kimsenin mükemmel olmadığını,herkesin eksik ve hataları olduğunu anlamasına yardımcı olun.Bu konuda kendinizden,çevrenizden,çocuğun okul arkadaşlarından örnekler verin ama dikkatli olun.Çünkü danışmanlık hayatımda gördüğüm kadarı ile,bu tip örnekler verilirken aileler farkında olmadan yeni bir kıyaslama ortamı yaratıyorlar.Örneğin;Çocuğu kendisini sınıftaki en çalışkan arkadaşıyla kıyaslayan bir aile,’’O sınıftaki en çalışkan çocuk ama,senin kadar konuşkan ve sevilen bir öğrenci değil.’’ gibi bir yaklaşım,çocukta yeni bir rekabet alanı oluşmasına katkı sağlar.Böyle bir yaklaşım yerine;’’Oğlum/Kızım,hayatta her insanın çok iyi/iyi ve ortalama olduğu şeyler vardır.Bu gayet doğaldır.Eğer herkes aynı oranda başarılı/becerikli/konuşkan olsaydı hayat çok sıkıcı olurdu.Mesela senin en sevdiğin rengi ele alalım;Düşünsene,hayatta her şey en sevdiğin renk olan pembe olsaydı,başka hiçbir renk göremeseydin pembenin bu kadar güzel bir renk olduğunu anlayabilir miydin?Hayat farklılık ve çeşitlerle güzeldir.Sen de kendine ait özelliklerle hayata ve ailemize güzellik katıyorsun.İyi ki senin gibi bir çocuğum var.Seninle ve bu özelliklerinle gurur duyuyorum.’’ Gibi bir yaklaşımla, farklılık ve çeşitliliğe saygı duymasını sağlayabilirsiniz.

- Başarıyı ödüllendirin

Yetişkinlere yönelik yazılarımda birkaç kez belirttiğim üzere,takdir ve teşekkür konularında özürlü bir toplumuz.Konu eleştirmek ve yermek olunca herkesin söyleyeceği bir şey vardır ama,iş takdir etmeye gelince kimse bir şey söylemez...Çocuğun ufak/büyük başarılarını fark etmek,bu başarısından dolayı yaşadığınız memnuniyeti dile getirmek,onun stresle mücadele etmesi için cesaret verir.Diğer yandan,bu özelliği kazanan çocuk,büyüyünce  başarıyı takdir eden bir birey olur.

- Olumluya odaklanın

Sürekli eleştirilen, yargılanan, suçlanan çocuğun stres yaşamasından daha doğal ne olabilir ki?Çocuğun stresle baş etmesini istiyorsanız,sizin de hayata bakış açınızı değiştirmeniz gerebilir.Sürekli eleştiren,eksik arayan,yargılayan,negatif bir yapınız var ise,bu yaklaşım tarzınızı hem çocukla iletişimde,hem de diğer ilişkilerinizde değiştirmenizde fayda var.Olumluyu görmek,sorunları yapıcı şekilde ele almak,sorun değil çözüme odaklanmak,çocukların stresi aşmasına yardımcı olacak bir ebeveyn sorumluluğudur aslında.

- Sakin olun

Çocuğun stres kaynağı çok saçma ve anlamsız bile olsa, sakinliğinizi korumanız,onunla ciddi iletişim kurmanız gerekir.Çocuğun stresini azaltmak için;dalga geçmek,küçümsemek,kızmak,bağırmak v.d diğer yanlış yöntemler,stresi azaltmak yerine daha da artırmaktan başka bir işe yaramaz.

-Sorunla mücadele etmesi için destek olun

Çocukta strese neden olan problemi çözmesi için onu cesaretlendirin, yanında olduğunuzu hissettirin. Çocuğun yanında olmak,çocuğun yerine sorunu çözmek demek değildir.Bu tür korumacı yaklaşımlar ilerde daha farklı kişilik sorunlarına neden olmaktadır(örneğin yetersizlik duygusu).Yanında olmak demek,çocuk sorunla mücadele ederken,yol ve yöntem göstermek,ona koçluk yapmaktır.

-Birlikte zaman geçirin

Çocukla sağlıklı bir iletişim kurulması gerekir. Çocukla aktif iletişim içersinde olduğunuz, kaliteli zaman geçirdiğiniz ortamlar yaratın. Çocukla birlikte zaman geçirmek yerine, çocukla kaliteli zaman geçirin.Eğer yeterli paylaşım ve iletişim yok ise,çocukla geçirilen zamanın uzun olmasının bir anlamı yoktur.Ortak hobiler edinmek,birlikte doğa yürüyüşleri yapmak,balık tutmak,sosyal sorumluluk projelerinde yer almak çocukla kaliteli zaman geçirmek için uygun aktivitelere örnek olarak verilebilir.

Aşırı stres belirtileri; görülen çocuklara gösterilmesi gereken davranışların çoğu bütün çocuklara her zaman gösterilmesi gereken davranışlardır. Fakat aşırı stres durumunda çocuğun daha dikkatli izlenmesi ve bu davranışların hiç ihmal edilmemesi gerekir. Bu, bir çocuğun hasta olduğu veya kaza geçirdiği zaman daha dikkatli bakıma ihtiyacı olmasına benzer.

 

Bütün çocuklar nasıl özenli bakım istemekle beraber çocuğun hastalık geçirdikten sonra uykusuna, beslenmesine, giyimine, soğuk ve sıcaktan korunmasına daha çok özen gösterilir, daha ihtimam gösterilirse aşırı strese maruz kalan çocuklara da biraz daha özen göstermek gerekir ki; olumsuz etkiler azalabilsin.

 

Aynı şekilde aşırı stres durumunda çocuğun dengeli beslenmesine, bol su içmesine, uykusuna, spor yapmasına, doğal ortamlarda dolaşmasına ve bağışıklığın azalması sebebiyle hijyenine daha fazla önem verilmelidir.

 

  YORUMLAR YORUM YAP | 0 Yorum
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
  • BUGÜN ÇOK OKUNANLAR
  • BU HAFTA ÇOK OKUNANLAR
  • BU AY ÇOK OKUNANLAR
YUKARI